پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمی، پژوهشی، فرهنگی پرتو ثقلین

انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار مربوط به حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته

پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمی، پژوهشی، فرهنگی پرتو ثقلین

انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار مربوط به حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته

پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين

↑ Grab this Headline Animator

نخستین جلد از کتاب بیع که مشتمل بر تقریرات درس خارج فقه حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته در خصوص "بررسی گسترده‌ی فقهی بیع (معاملات)" می‌باشد، منتشر شد / اهمّیت بیع، تعریف بیع و شماری از عقود، گستره بیع و افتراق آن از سایر عقود، وقوع حق و منفعت ثابت به عنوان مبیع، حقیقت مال و ملک و حق،اثبات قابلیات به عمومات، معاطات، تمییز بایع از مشتری و ...


اوّلین جلد از کتاب بررسی گسترده فقهی بیع (معاملات) منتشر شد

«بیع» تأثیر عظیمی در حیات اجتماعی و اقتصادی بشر دارد؛ چراکه بسیاری از مبادلاتی که در سطح خُرد و کلان بین افراد، مؤسسات، جوامع و دولت‌ها صورت می‌پذیرد بر اساس «بیع» است. تبیین حقیقت بیع، فرق آن با سایر عقود و بیان احکام آن می‌تواند افق رفتار افراد و جوامع را روشن نماید. نظام حقوقی اقتصادی اسلام آن‌قدر دارای فروع، خصوصیات و احکام بوده و برترین دانشمندان و متفکران در تبیین و تحلیل آن به غور پرداخته‌اند که مطمئناً در هیچ کجای دنیا نمی‌توان نظیر آن را پیدا کرد.


کتاب شریف «مکاسبِ» شیخ انصاری قدس سره وارث فکر هزار و چندین ساله‌ی برترین متفکران و ژرف اندیشان از شیخ مفید گرفته تا شیخ طوسی، ابن ادریس حلّی، محقق حلّی، علامه‌ی حلّی تا محقق ثانی، صاحب مفتاح الکرامة، کاشف الغطاء و صاحب جواهر قدس سره می‌باشد؛ أعلامی که هر از چندگاهی با گذشت ده‌ها سال و چه بسا چند صد سال، خداوند متعال مانند آنان را به جامعه‌ی بشری اعطاء می‌کند. لباب افکار این بزرگان در مکاسب انعکاس یافته و شیخ انصاری اعلی الله مقامه الشریف با آن دقت، احاطه و هنری که داشته تقریباً چیزی را فروگذار نکرده است، به حدّی که آن را غیر قابل قیاس با کتب حقوقی دنیا قرار داده و می‌توان گفت از فلسفه‌های دنیا نیز از حیث إعمال فکر در جهت کشف و نیل به مطلوب، غنی‌تر است.


بعد از شیخ قدس سره نیز افرادی که دارای ذهن خلاق، تحلیل‌گر، شکافنده‌ی حقائق و معانی در عالی‌ترین رتبه‌ها می‌باشند، کلمه به کلمه‌ی مطالب شیخ را که خود دریایی از اندیشه‌ی جوشان و فکر فروزان بوده مورد ارزیابی قرار داده و در تأیید یا نقد آن قلم زده و زوایای تاریک را روشن کرده یا نظرات جدیدی را به آن افزوده‌اند.


سید یزدی قدس سره با آن احاطه‌‌ای که داشته حاشیه‌ی عمیقی بر مکاسب نگاشته و محقق ایروانی قدس سره با آن حدّت ذهنی و با نگاهی که به حاشیه‌ی سید داشته اعمال نظر کرده است. محقق اصفهانی قدس سره آن اعجوبه‌ی کم نظیر در دقت و تسلطِ بر مباحث فکری، حاشیه‌ی عمیق و مفصّلی بر مکاسب نوشته و میرزای نایینی قدس سره با تدریس و محور قرار دادن مکاسب، مطالب زیادی را در مباحث معاملات و خصوص بیع ابراز فرموده که توسط دو نفر از مقرّران خوش‌قلم و دقیقشان ـ شیخ محمد تقی آملی و شیخ موسی خوانساری ـ به رشته‌ی تحریر در آمده است. امام خمینی قدس سره نیز با محور قرار دادن مکاسب در تدریس‌شان بررسی گسترده‌ای انجام داده و مطالب عالی و دقیقی را بیان فرموده‌اند. سید خویی قدس سره مطالب فراوانی را در تبیین و تنقیح آن بیان فرموده که به خاطر بیان شیرین و رسای ایشان و قلم روان مقررین‌شان در جایگاهی سهل التناول‌‌تر از کتب دیگر قرار گرفته است. ده‌ها حواشی علمی، انتقادی و توضیحی دیگر نیز وجود دارد که آن‌ها نیز حائز اهمیت است. در زمان حاضر فهم بسیاری از اندیشه‌های متبلور در این کتاب‌ها نیاز هر مجتهدی است تا از اعوجاج در اجتهاد و انحراف در استنباط مصون باشد.


به هر حال کتاب مکاسب علی الخصوص مبحث «بیع» به ضمیمه‌ی حواشی آن، منبع پایان ناپذیری از علم و فکر در حوزه‌ی تحلیل مسائل معاملی در زمینه‌ی فقه و حقوق ارائه کرده که واقعاً بی‌نظیر است. بسیاری از قواعد مطرح شده در کتاب البیع قواعد سیالی است که در تمام ابواب معاملات کاربرد دارد، لذا با تسلّط بر مباحث بیع، حل بسیاری از مباحث مربوط به معاملات دیگر مانند اجاره، مضاربه، مساقات، شرکت، جعاله و ... آسان خواهد بود. بنابراین کتاب البیع، هم از آن جهت که قوام و حیات اقتصاد جامعه به بیع بستگی دارد دارای اهمیت است و هم از آن جهت که اهمّ مباحث سایر عقود ـ مانند شرائط عقد، شرائط عوضین، شرائط متعاقدین و ... ـ در آن روشن می‌شود. پس کسی که می‌خواهد متخصص در این رشته باشد و عن اجتهادٍ استنباط کند یا حداقل کلام دیگران را بفهمد باید در این مسائل غور کرده و از صرف وقت در آن ملول نشود. کسانی که در رشته‌ی حقوق نیز می‌خواهند کار کنند اگر بر این مباحث مسلط باشند حقوقدانی خواهند شد که قابل قیاس با اقرانشان نمی‌باشند.


این مباحث از آن‌جا که قدرت فکری زیادی به دارس و باحث آن می‌دهد، فرد را در مسائل فلسفی نیز توانمند می‌کند و به راحتی می‌تواند مفاهیم اعتباری را از مفاهیم حقیقی تمییز داده و رابطه‌ی آن دو را درک کند. فلسفه‌های جدید نیز که به فلسفه‌ی زبانی (لینگویستیک فیلاسفی) و فلسفه‌ی تحلیلی (انالتیک فیلاسفی) معروف است و گفتارهای روزمره‌ی مردم را تحلیل می‌کند، دارای روش‌هایی است مشابه روش‌هایی که در اصول و فقه ـ خصوصاً اصول ـ به کار گرفته می‌شود، لذا اگر کسی با توان حاصل از آموزش اصول و مکاسب وارد آن مباحث شود می‌تواند نقّاد، بلکه مُبدِع و مبتکر خوبی در آن مسائل باشد.


مشخّصات کتاب:

نام کتاب: بررسی گسترده فقهی بیع (اهمّیت بیع، تعریف بیع و شماری از عقود، گستره بیع و افتراق آن از سایر عقود، وقوع حق و منفعت ثابت به عنوان مبیع، حقیقت مال و ملک و حق، اثبات قابلیات به عمومات، معاطات، تمییز بایع از مشتری و ...)

مؤلف: حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته 

تقریر متن: حجّت الاسلام عبدالله امیرخانی

استخراج منابع و روایات: حجّت الاسلام جواد احمدی

نوبت چاپ: اوّل، پاییز 1393

تعداد صفحات: 776 ص

شمارگان: 1000 جلد

قطع: وزیری

قیمت: 400,000 ریال


فهرست برخی از عناوین کتاب حاضر:


مطالب کلّی پیرامون بیع

تعریف بیع در لغت و نکاتی پیرامون آن

آیا در بیع باید هر یک از عوض و معوّض عین باشد؟

لزوم عین بودن معوّض به خلاف عوض در نظر شیخ قدس سره

اطلاق بیع بر فروش غیر عین در روایات

الف: فروش خدمت عبد مدبر

ب: فروش سُکنای دار

ج: فروش اراضی خراجیه

آیا عمل حرّ می‌تواند عوض واقع شود؟

اشاره به تعریف مال و تفاوت آن با ملک

ثمره‌ مهم مالیّت عمل حرّ قبل از معاوضه

آیا عمل حرّ قبل از معاوضه مال است؟

ارائه و نقد وجوه عدم مالیّت عمل حرّ قبل از معاوضه از جانب محقّق اصفهانی

انکار مالکیت حرّ بر عمل از جانب قائلین به مالیت آن

تخلّص از طریق لغویت جعل اعتباری و نقد آن

عدم ضمان در منع از عمل حرّ کَسوب قبل از معاوضه

کلام سید خویی قدس سره در اثبات ضمان از طریق سیره‌ی عقلائیه

ثبوت ضمان در صورت استیفای عمل حر

ثبوت ضمان در منع از عمل حرّ بعد از معاوضه

آیا ممانعت کارمندان دولت ضمان دارد؟

امکان عوض واقع شدن عمل حرّ حتّی بنابر مبنای عدم مالیّت آن قبل از معاوضه

آیا حقوق می‌تواند عِوَض واقع شود؟

تقسیمات حقوق در نظر مرحوم شیخ

قسم اوّل (حقوق غیر قابل معاوضه با مال)

قسم دوم (حقوق غیر قابل انتقال)

بیان سید خویی قدس سره در عدم انتقال حق شُفعه به غیر شریک

قسم سوم (حقوق قابل انتقال و معاوضه به مال)

حقیقت مِلک چیست؟

مراتب مِلک

روانشناخت فلسفیِ پیدایش ملک اعتباری

احتمالات مطرح شده در مقوله‌ی مقتبسٌ عنهای ملکیت اعتباری

احتمال اوّل: اقتباس از مقوله‌ی جده

احتمال دوم: اقتباس از مقوله‌ی کیف (کیف نفسانی)

احتمال سوم: اقتباس از مقوله‌ی اضافه

نظر مختار در حقیقت ملک اعتباری

حقیقت حق چیست؟

نظرات مختلف در معنای حق اعتباری

نظریه مساوات حق با سلطنت

نظریه‌ی مساوات حق با ملک ضعیف

نظریه‌ی محقق اصفهانی: تفاوت معنای حق به اختلاف موارد (اشتراک لفظی)

نظریه‌ی وحدت حقیقت حق و حکم

نظریه‌ی مختار در تبیین حقیقت حق (ثبوت شایسته تا بایسته)

منشأ پیدایش حق اعتباری و تفاوت آن با حق نفس الامری

آیا در حاقّ حقّ، علاوه بر لحاظ «له»، جنبه‌ی «علیه» نیز لحاظ شده است؟

تفاوت بین حق و ملک

تفاوت بین حق و حکم

شک بین حق و حکم

اقسام حقوق در کلام سید یزدی قدس سره

شک در قابلیت اسقاط و نقل و انتقال حق

تمسّک به عمومات برای اثبات قابلیت نقل

شبهه: شک در قابلیات به نحو شبهه‌ی مصداقیه‌ی مخصص است

تمسک به عمومات برای اثبات قابلیت نقل حقوق ابداعی شارع

شک در قابلیت اسقاط حق

حقیقت اسقاط

نظر محقق نائینی قدس سره در حقیقت إعراض، نقل و اسقاط

نظر محقق اصفهانی; در حقیقت اعراض، نقل و اسقاط

نظر مختار در حقیقت إسقاط، نقل و إعراض

آیا إعراض موجب سقوط ملکیت می‌شود؟

حکم شک در قابلیت بالفعل إسقاط حق


بررسی بعض تعاریف بیع و بیان تعریف مختار

شبهات تعریف «إنشاء تملیک عینٍ بمال» و پاسخ به آن از جانب شیخ قدس سره

اشکال اوّل (جواز ایجاب بیع با لفظ «ملّکتُ»)

نظر مختار در وجه صحت «بیع الدین علی من هو علیه» بدون وقوع تملیک

اشکال سوم (انطباق تعریف بر تملیک به معاطاة)

اشکال چهارم (انطباق تعریف بر شراء)

اشکال پنجم (انطباق تعریف بر صلح)

اشکال ششم (انطباق تعریف بر هبه‌ی معوضه)

اشکال هفتم (انطباق تعریف بر قرض)

شواهد شیخ قدس سره بر معاوضه نبودن قرض

شاهد اوّل: عدم جریان ربای معاوضی در قرض

شاهد دوم: جواز غرر در قرض

شاهد سوم: عدم لزوم ذکر عوض در قرض

شاهد چهارم: عدم لزوم علم به عوض

عدم لزوم مالیت معوّض در نظر سید یزدی و سید خویی

ملاک مالیت اشیاء

اشکال پنجم (شمول تعریف بر تملیک ضمنی)

اشکال ششم (ظهور تعلق باء به تملیک؛ نه عین)

نظر مختار در تعریف بیع

ویژگی‌های تعریف مختار

بررسی معانی دیگر «بیع» توسط شیخ قدس سره

1. «إنشاء تملیک عینٍ بمالٍ بشرط تعقّبه بتملّک المشتری» یا «بشرط القبول»

2. اثر حاصل از ایجاب و قبول (انتقال)

3. عقد مرکّب از ایجاب و قبول

مجازیت استعمال بیع در «عقد» در نظر شیخ

آیا نزد عرف، صدق و صحّت بیع متلازمند؟

بیع و سایر عقود اسم برای صحیح است یا اعم؟

بیع حقیقت در صحیح و مجاز در فاسد در کلام شهیدین

مراتب صحّت در معاملات

اسامی معاملات اسم برای سبب است یا مسبّب؟


مبحث معاطات

صور معاطات

آیا معاوضه‌ی لبن شاة به نحو تملیک مطلق است؟

روایات مربوط به اعطاء بقر و غنم بالضریبة

اجاره بودن إعطاء غنم و بقر بالضریبة

عبارات فقهاء در بیع لبن شاة

اقوال در نتیجه‌ی معاطات

قول اوّل:‌ مفید لزوم (ملکیّت لازم) مطلقاً

قول دوم: مفید ملکیّت جائزه

قول سوم: مفید ملکیت لازم در صورتی که دالّ بر تراضی، لفظ باشد

قول چهارم: مفید إباحه‌ی جمیع تصرّفات حتّی تصرّفات متوقف بر ملک

قول پنجم: مفید إباحه‌ی تصرّفات غیر متوقّف بر ملک

قول ششم: بطلان معامله و عدم ترتّب اثر

قول هفتم: معامله‌ای مستقل و مفید ملکیت

بررسی کلمات قدما در معاطات

کلمات برخی معاریف عامه در معاطات

قصد تملیک، محطّ بحث در معاطات

مقتضای ادلّه‌ اوّلیه در معاطات

تمسّک به سیره برای اثبات مفید ملک بودن معاطات

الف) سیره‌ی متشرعه

ب) سیره‌ی عقلاء

تمسّک به اطلاقات و عمومات برای اثبات مفید ملک بودن معاطات

1) آیه‌ی شریفه‌ی (أحَلَّ اللهُ البَیعَ وَ حَرَّمَ الرّبا)

سه محور بحث پیرامون آیه‌ی شریفه‌ی (أحَلَّ اللهُ البَیعَ)

الف) مراد از بیع در آیه‌ی شریفه چیست؟

ب) مراد از «حلّیت» در آیه‌ی شریفه چیست؟

ج) کلام در اطلاق کریمه‌ی (أحَلَّ اللهُ البَیعَ)

مراد از (وَ مَنْ عَادَ) در آیه‌‌ی شریفه کیست؟

2) آیه‌ی شریفه‌ی (لا تَأْکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْباطِلِ إِلاَّ أَنْ تَکُونَ تِجارَةً عَنْ تَراضٍ مِنْکُمْ)

سه بحث در قسمت «مستثنی منه» کریمه

1. مقصود از «أکل» در (لا تأکلوا) چیست؟

2. نهی در (لا تأکلوا) نهی تکلیفی است یا ارشاد به بطلان معامله؟

3. مراد از (بالباطل) چیست؟

3) آیه‌ی شریفه‌ی (أوفُوا بالعُقُود)

4) تمسّک به روایت معروف «الناس مسلّطون علی أموالهم»

مبعّدات قول به إباحه از کاشف الغطاء قدس سره

مبعّد اوّل: إن العقود و ما قام مقامها لا تتبع القصود

مبعّد دوم: تصرّف یا اراده‌ی تصرّف از مملّکات باشد

مبعّد سوم: لزوم تعلق واجبات مالیّه به غیر ملک

مبعّد چهارم: تصرف از یک جانب مملّک جانب دیگر باشد

مبعّد پنجم: تلف سماوی از یک طرف مملّک طرف دیگر باشد

مبعّد ششم: تصرّف از نواقل قهریّه باشد

مبعّد هفتم: نماء حادث قبل از تصرّف مملّک باشد

مبعّد هشتم: اتحاد موجب و قابل لازم می‌آید

معاطات مفید ملکیّت لازم است یا متزلزل؟

دلالت استصحاب بر لزوم ملکیّت

تمسّک به اطلاقات و عمومات برای اثبات لزوم ملکیت حاصل از معاطات

1. تمسّک به مرسله‌ی نبوی «الناس مسلّطون علی أموالهم»

2. تمسّک به روایت «لا یحلّ مال امرئٍ مسلم إلّا عن طیب نفسه»

3. تمسّک به روایت «البیّعان بالخیار حتّی یفترقا»

4. تمسّک به روایت «المؤمنون عند شروطهم»

5. تمسّک به کریمه‌ی (لَا تَأْکُلُواْ أَمْوَالَکُم بَیْنَکُم بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَن تَکُونَ تجِاَرَةً عَن تَرَاضٍ مِّنکُم)‏

6. تمسّک به کریمه‌ی (أَوْفُوا بِالْعُقُودِ)

7. تمسّک به کریمه‌ی (أحَلَّ اللهُ البَیعَ)

تنبیهات معاطات

تنبیه اوّل:‌ آیا رعایت تمام شروط بیع بالصیغه در معاطات لازم است؟

آیا در معاطات خیار جاری است؟

تنبیه دوم: آیا معاطات با إعطاء از جانب واحد محقق می‌شود؟

آیا به مجرد ایصال ثمن و أخذ مثمن بدون صدق اعطاء، معاطات محقق می‌شود؟

راه‌های تصحیح معاملات مذکور علی فرض عدم صدق بیع

تنبیه سوم: تمییز بایع از مشتری در معاطات

تنبیه چهارم: وجوه چهارگانه‌ی معاطات به حسب قصد متعاطیین

آیا مباحٌ له می‌تواند تصرفات متوقف بر ملک کند؟

وجوه تصحیح تصرف متوقف بر ملک برای مباحٌ له

حکومت دلیل «لا بیع الا فی ملک» بر دلیل «الناس مسلطون علی اموالهم»

بحث صغروی در تصرفات متوقف بر ملک

1. فروش ملک غیر برای خود «لا بیع الا فی ملک»

جواز پرداخت کفارات با إباحه‌ شوهر

آیا کسی می‌تواند خمس و زکات دیگری را پرداخت کند؟

2. «لا عتق الا فی ملکٍ»

آیا در شراء عمودین، عتق در ملک محقق می‌شود؟

3. «لا وطی الا فی ملک»

آیا إباحه‌ی بالعوض و إباحه‌ در مقابل إباحه معاوضه است؟

تنبیه پنجم: (جریان معاطات در غیر بیع)

تنبیه ششم: (مُلزِمات معاطات)

تنبیه هفتم: (جریان خیارات مختص به بیع در بیع معاطاتی)

تنبیه هشتم: (تحقق معاطات با صیغه‌ی غیر جامع جمیع شرائط)


علاقمندان و متقاضیان محترم جهت تهیّه کتاب "بررسی گسترده‌ی فقهی کتاب بیع" می­توانند با شماره تلفن­های 36606082-025 و 09196654081 تماس حاصل فرمایند.

موافقین ۱ مخالفین ۰ ۹۳/۱۱/۲۱
مدیریّت پایگاه

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی